İDİS (İnşaat Demiri İzleme Sistemi), inşaatlarda kullanılan demirin üretim veya ithalat aşamasından son kullanım aşamasına kadar izlenmesini sağlayan ulusal bir takip sistemidir. Her demir bağı özel bir etiketle tanımlanır ve bağ el değiştirdikçe bu hareket sisteme işlenir. Böylece bir şantiyeye giren demirin hangi üreticiden çıktığı, hangi bayilerden geçtiği ve hangi araçla taşındığı kayıt altına alınır.
Sistemin iki temel amacı vardır: yapı güvenliği açısından demirin izlenebilir olması ve elde edilen verinin analiziyle vergi güvenliğinin sağlanması. Bu rehberde İDİS'in nasıl çalıştığını, kimleri kapsadığını ve günlük operasyonda hangi adımların atıldığını sade bir dille anlatıyoruz.
İDİS'in yasal dayanağı nedir?
İDİS, 16 Mart 2023 tarihli ve 32134 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan düzenlemeyle kurulmuştur. Sistemin kurulması ve işletilmesi görevi Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir. Kapsamdaki tarafların 1 Ocak 2024 tarihinden önce sisteme geçiş yapması istenmiştir. Bu tarihten itibaren teslim edilen inşaat demiri bağlarının etiketli olması ve teslim alan tarafın her bağı sisteme işlemesi gerekir.
İDİS kimleri kapsar?
İnşaat demirinin üretildiği andan yapıya girdiği ana kadar zincirde yer alan herkes sistemin paydaşıdır:
- İnşaat demiri üreticileri ve ithalatçıları
- İhracatçılar
- Toptancılar, bayiler ve tüccarlar
- Yapı müteahhitleri
- Yapı denetim kuruluşları
- Laboratuvarlar
Ayrıntılar için İDİS kimler için zorunlu yazımıza bakabilirsiniz.
İDİS etiketi nedir?
Her demir bağının üzerinde Darphane tarafından üretilen, tekil numaralı bir etiket bulunur. Etiket numarası iki harf ve yedi rakamdan oluşur, örneğin VX0004281. Üretici veya ithalatçı etiketi bağ için aktif eder; bağın çapı, çelik tipi, uzunluğu, çubuk adedi ve döküm numarası bu etikete bağlanır. Uygulamada bir bağın üzerinde çoğu zaman iki etiket bulunur ve sistem bu iki etiketi tek bağ olarak tanır. Etiket yapısını İDİS etiket formatı yazısında ayrıntılı anlattık.
İDİS'te süreç nasıl işler?
Bir demir bağının yolculuğu sistemde şu adımlarla ilerler:
- 1Etiket aktivasyonu: Üretici veya ithalatçı, her bağ için etiketi aktif eder ve bağ bilgilerini tanımlar.
- 2Sevk: Satıcı, bağları araç plakasıyla eşleştirerek alıcıya sevk eder. Bu bilgi e-İrsaliye ile de uyumlu olmalıdır.
- 3Mal kabul (bağ kabul): Alıcı, teslim aldığı her bağın etiketini sisteme işleyerek bağı kendi envanterine alır.
- 4Bağ yükleme: Bağı satan taraf, envanterindeki bağları yeni bir aracın plakasına yükler.
- 5Sevk başlatma: Yüklenen bağlar için sevk bildirimi yapılır ve bağ bir sonraki alıcının kabulüne düşer.
- 6Son kullanım: Zincir, bağ yapı müteahhidine ve şantiyeye ulaşana kadar aynı adımlarla devam eder.
Resmi yöntemde bu adımlar İDİS Mobil Uygulaması üzerinden, her bağın etiketi telefonla tek tek okutularak yapılır. Uygulama App Store, Google Play ve AppGallery'de yayınlanmaktadır. Web tarafında ise portal.idis.gov.tr üzerinden stok, sevk ve bağ kabul ekranlarına erişilir.
İDİS portalındaki ekranlar
portal.idis.gov.tr adresine firma hesabınızla giriş yaptığınızda sol menüde şu bölümleri görürsünüz:
| Ekran | Ne için kullanılır |
|---|---|
| Stok Beyanı | Eldeki stokların beyan edildiği ekran. |
| Parçalı İşlemler | Bağların parçalı hareketlerinin işlendiği ekran. |
| Sevkiyatlar | Size gelen ve sizden giden sevkiyatların listesi. |
| Bağ Yükleme | Envanterdeki bağların araç plakasına yüklenmesi. |
| Sevk İşlemleri | Yüklenen bağlar için sevk bildirimi. |
| Toplu Sevk Başlatma | Birden fazla yükleme için tek seferde sevk başlatma. |
| Bağ Kabulleri | Size sevk edilen bağların kabul edilmesi (mal kabul). |
| Envanter | Hesabınızdaki bağların ve durumlarının listesi. |
| Başvurular, Kullanıcılar | Paydaş başvuruları ve firma kullanıcılarının yönetimi. |
| Destek Talebi, Bilgi Merkezi | Destek kayıtları ve eğitim içerikleri. |
İDİS'te sık kullanılan terimler
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Bağ | Birlikte bağlanmış inşaat demiri demeti. Sistemdeki temel izleme birimidir. |
| Etiket | Bağı tanımlayan, iki harf ve yedi rakamdan oluşan tekil numaralı işaret. |
| Paydaş | Sistemde kayıtlı üretici, bayi, müteahhit gibi taraflardan her biri. |
| Envanter | Bir paydaşın o an sahip olduğu bağların listesi. |
| Bağ Kabul Bekleniyor | Bağın size sevk edildiğini ve kabulünüzü beklediğini gösteren durum. |
| Envanterde | Bağın kabul edilip stoğunuza girdiğini gösteren durum. |
| Yükleme numarası | Bir bağ yükleme işlemine verilen, GSN ile başlayan kayıt numarası. |
| Döküm numarası | Bağın üretildiği çelik dökümünü tanımlayan numara. |
Günlük operasyonda en çok nerede zorlanılıyor?
Bir demir bayisi günde onlarca araç kabul edip yüklüyor. Her araçta yirmi ile kırk arasında bağ, her bağda çoğu zaman iki etiket bulunuyor. Bunların hepsini depoda telefonla tek tek okutmak hem zaman alıyor hem de hataya açık. Sık yaşanan sorunlar şunlar:
- Etiketin tozlu, ezik veya ulaşılmaz yerde olması nedeniyle okunamaması
- Sahada internet bağlantısının zayıf olması
- Aynı bağın iki kez okutulması ya da bir bağın atlanması
- e-İrsaliyedeki etiket listesiyle fiilen okutulanların uyuşmaması
- Hata alındığında hangi etiketin neden reddedildiğinin anlaşılamaması
Karşılaşılan hata mesajlarının ne anlama geldiğini İDİS hata mesajları ve çözümleri yazısında tek tek açıkladık.
Etiketleri okutmadan işlem yapmak mümkün mü?
Evet. Satıcının düzenlediği e-İrsaliye, araçtaki bağların etiket numaralarını ve plakayı zaten içerir. Bu yüzden etiketleri depoda yeniden okutmak yerine belgeden almak mümkündür. Reflex İdis tam olarak bunu yapar: e-İrsaliye PDF veya XML dosyasını yüklersiniz, sistem etiketleri ve plakayı ayrıştırır, siz de mal kabul, bağ yükleme ve sevk işlemini kendi resmi İDİS hesabınız üzerinden tek tıkla gönderirsiniz. Telefon, el terminali veya ek bir cihaz gerekmez.
Reflex İdis, İDİS'in yerine geçmez ve resmi kayıtlarınızı değiştirmez; işlemler yine sizin hesabınızla Darphane'nin sistemine yazılır. Ayrıntılar için İDİS programı ve telefonsuz mal kabul sayfalarına bakabilirsiniz.